Kolorektal kanser, dünya genelinde en sık görülen kanser türleri arasında yer almakta ve tanı gecikmesine bağlı malpraktis davalarının önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Araştırmalar, kolorektal kanser hastalarının %34'ünde yanlış tanı konulduğunu ve hekimlerin semptomları yeterince ciddiye almadığı olgularda tanı gecikme süresinin 4 aydan 8,5 aya çıktığını ortaya koymaktadır. Amerikan Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) verilerine göre, mevcut tarama yöntemlerine rağmen kolorektal kanserlerin yalnızca %35'inden azı erken evrede tespit edilebilmektedir.

Bu istatistikler, kolon kanseri tanı sürecinin hem Tıp Doktorları hem de Avukatlar açısından dikkatle ele alınması gereken bir alan olduğunu göstermektedir.

Kolon Kanserinde Tanı Gecikmesi Nasıl Oluşur?

Kolon kanseri tanısında gecikme birbirine bağlı birkaç aşamada meydana gelebilir. Semptomların yanlış değerlendirilmesi en sık karşılaşılan başlangıç hatasıdır. Rektal kanama, değişen bağırsak alışkanlıkları, açıklanamayan kilo kaybı ve karın ağrısı gibi bulgular; hemoroid, irritabl bağırsak sendromu veya gastrit gibi daha yaygın ve iyi huylu tablolarla karıştırılabilmektedir. Bu durum özellikle genç hastalarda belirgin bir risk oluşturmaktadır.

Tarama testlerinin zamanında yapılmaması veya sonuçlarının yetersiz takip edilmesi bir diğer kritik aşamadır. Gaitada gizli kan testi pozitif çıkan ancak kolonoskopiye yönlendirilmeyen hastalar, bu kategorinin tipik örnekleridir.

Kolonoskopi sırasında lezyonların atlanması da tanı gecikmesinin önemli bir nedenidir. Tandem kolonoskopi çalışmaları, 1 cm ve üzeri poliplerde kaçırma oranının %2-6, küçük adenomlarda ise %25'e kadar çıkabildiğini göstermektedir. Kolonoskopi sonrası gelişen "interval kanser" kavramı — yani negatif kolonoskopiden sonra bir sonraki tarama öncesinde ortaya çıkan kanser — bu alandaki davaların önemli bir sebebini oluşturmaktadır.

Genç Hastalarda Artan Risk

Kolorektal kanser, geleneksel olarak 50 yaş üstü bir hastalık olarak kabul edilmekle birlikte, son yıllarda genç popülasyondaki insidansı belirgin biçimde artmıştır. Güncel verilere göre kolorektal kanser, 50 yaş altı erkeklerde kansere bağlı ölümlerin birinci, kadınlarda ise ikinci en sık nedenidir. Bu demografik değişim, tarama başlangıç yaşının 50'den 45'e indirilmesine yol açmıştır.

Genç hastalar, tanı gecikmesi açısından özellikle yüksek riskli bir gruptur. Hekimlerin yaş nedeniyle kolorektal kanseri ayırıcı tanıda düşünmemesi; bu hastaların doğru tanıya ulaşmadan önce birden fazla hekim ziyareti gerçekleştirmesine ve kanserin ileri evrelere ilerlemesine zemin hazırlayabilmektedir.

Kolonoskopide Standart Bakım Ölçütleri

Kolonoskopi, kolorektal kanser tanısında altın standart yöntem olmakla birlikte mükemmel bir test değildir. Bu gerçek, hem klinisyenler hem de hukuki değerlendirme açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Standart bakım ölçütleri çerçevesinde hekimden beklenen asgari kriterler şunlardır:

• çekum intübasyonunun sağlanması ve anatomik landmarkların fotoğrafla belgelenmesi,

• yeterli bağırsak temizliğinin değerlendirilmesi ve yetersiz ise tekrar kolonoskopi planlanması,

• çekilme süresinin en az altı dakika olarak uygulanması

• tespit edilen poliplerin uygun biçimde çıkarılması ile patolojik değerlendirmeye gönderilmesi.

Gastroenteroloji literatürü, çekuma ulaşıldığının belgelenmemiş olması ve anatomik landmarkların fotoğraflanmamış olmasının, dava sürecinde savunmayı önemli ölçüde güçleştirdiğini vurgulamaktadır. Yapılanın belgelenmesi, malpraktis değerlendirmesinde klinik performans kadar önemli bir yere sahiptir.

Hekim Savunmasında Öne Çıkan Argümanlar

Kolon kanseri tanı gecikmesi davalarında hekim savunmasının temel dayanakları şöyle sıralanabilir: kolonoskopinin bilinen kaçırma oranlarının bulunduğu ve bu oranın sıfıra indirilemeyeceği, hastanın semptomlarının tanı anında birden farklı klinik tabloya işaret edebileceği, güncel tarama rehberlerine uygun biçimde hareket edildiği ve interval kanserin kolonoskopinin doğasında var olan bir olgu olduğu.

Ayrıca bazı davalarda "evre gecikmesi"  savunması ileri sürülmektedir. Bu argümana göre, tanıdaki gecikme tümörün evresini değiştirmemiştir ve hastanın prognozu erken tanı konulmuş olsaydı da aynı kalacaktı. Mahkemeler bu savunmayı her zaman kabul etmemekle birlikte, savunma stratejisinin önemli bir bileşenidir.  

Türk Hukukunda Değerlendirme Çerçevesi

Türkiye'nin Ulusal Kolorektal Kanser Tarama Programı, 50-70 yaş arasındaki bireylerde iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve on yılda bir kolonoskopi önermektedir. Bu tarama rehberi, hekimin özen borcunun değerlendirilmesinde nesnel bir referans noktası işlevi görmektedir.

Yargıtay, kolon kanseri tanı gecikmesi davalarında bilirkişi raporlarından tıbbi standarda uygunluğun, somut kusur tespitinin, komplikasyon-ihmal ayrımının bilimsel gerekçelendirmesinin ve nedensellik bağının açıkça ortaya konulmasını aramaktadır. Tecrübeli bir uzman hekim standardı ölçüt alınmakta; bu standarda uygun davranan hekimin, gelişen olumsuz sonuçlardan hukuken sorumlu tutulamayacağı ilkesi ise korunmaktadır.

Aydınlatılmış onam yükümlülüğü, tarama sürecinde de geçerlidir. Kolonoskopinin riskleri, sınırlılıkları ve kaçırma oranları hakkında hastanın bilgilendirilmesi; tarama testini reddeden hastanın olası sonuçlar konusunda uyarılması ve bunun belgelenmesi beklenmektedir.

Sonuç

Kolon kanserinde tanı gecikmesi, hem klinik hem hukuki açıdan çok katmanlı bir değerlendirme gerektiren bir alandır. Ne her atlanmış lezyon otomatik olarak malpraktis oluşturur ne de kolonoskopinin teknik sınırlılıkları hekimi tüm sorumluluktan kurtarır. Hukuki değerlendirme; semptomların uygun biçimde değerlendirilip değerlendirilmediğine, tarama ve takip protokollerine uyulup uyulmadığına, kolonoskopi kalite standartlarının karşılanıp karşılanmadığına ve hasta bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğine dayanmaktadır.

Hanyaloğlu Acar Hukuk Bürosu, kolon kanseri tanı gecikmesi davalarında Avukatlık hizmeti sunmakta; adli tıp bilirkişiliği, tıbbi belge analizi ve yargısal süreç yönetimi alanlarında multidisipliner destek sağlamaktadır.

​

İLGİLİ MAKALELER

• Yanlis Tani / Tani Gecikmesi (Genel)

• Rahim (Endometriyal) Kanseri Tanı Gecikmesi

• Iskemik Bagirsak Tani Gecikmesi

• Mesane Kanseri Tani Gecikmesi