Ortopedi ve travmatoloji, kötü sonucun sık, hukuki sorumluluğun ise seyrek görüldüğü bir alandır. Kırık kaynamaması, implant yetmezliği, sinir lezyonu veya enfeksiyon gibi tablolar tek başına kusur göstergesi sayılmaz; bu tablolar düzenli olarak komplikasyon kabul edilir. Uyuşmazlığın belirleyici noktası bu nedenle çoğu zaman ameliyatın kendisi değil, komplikasyonun nasıl yönetildiği, ameliyat sonrası takibin nasıl yürütüldüğü, aydınlatmanın nasıl belgelendiği ve hasta dosyasının ne kadar eksiksiz tutulduğudur.
Alanın ikinci ayırt edici yanı yargı kolu dağılımıdır. Estetik cerrahi uyuşmazlıkları ağırlıklı olarak tüketici ve asliye mahkemelerinde görülürken, ortopedide dosyaların önemli bölümü kamu sağlık kuruluşları aleyhine açılan tam yargı davalarıdır. Sorumluluk eşiği, ispat düzeni ve onamın hukuki sonucu iki yargı kolunda aynı biçimde kurulmamaktadır.
Hanyaloğlu & Acar Hukuk Bürosu 1994 yılında kurulmuş; 2000'li yılların başından bu yana çalışmalarını sağlık hukuku ve tıbbi malpraktis alanında yoğunlaştırmıştır. Ortopedi ve travmatoloji uzmanlarına, ameliyathane ekiplerine, özel sağlık kuruluşlarına ve sigorta şirketlerine ceza soruşturması, tazminat, rücu, disiplin ve idari süreçlerin tamamında vekillik ve danışmanlık hizmeti verilmektedir. Aşağıdaki başlıklar, üst derece kararı bulunan ortopedi dosyaları üzerinde yürüttüğümüz inceleme sonucunda öne çıkan uyuşmazlık alanlarıdır.
En Sık Karşılaşılan Uyuşmazlık Alanları
Komplikasyon nitelendirmesi ve komplikasyon yönetimi
İncelediğimiz dosyalarda mahkemeler ve bilirkişi kurulları iki aşamalı bir denetim kurmaktadır: önce olayın komplikasyon olup olmadığı, sonra o komplikasyonun yönetiminin tıp kurallarına uygun olup olmadığı ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Komplikasyon nitelendirmesi savunmanın sonu değil, ikinci bir sorunun başlangıcıdır. Bir bölge adliye mahkemesi dairesince incelenen zincirde tek bir olay birbirini izleyen komplikasyon halkalarına bölünmüş ve her halka için ayrı ayrı komplikasyon yönetimi değerlendirmesi yapılmıştır. Kavramın genel çerçevesi için tıbbi komplikasyon ve hekim sorumluluğu ile malpraktis–komplikasyon ayrımında Danıştay'ın bakış açısı başlıklı incelemelerimize bakılabilir.
Ameliyat sonrası takip ve sevk kararı
Kusurun saptandığı dosyaların yoğunlaştığı alan budur. İncelediğimiz zincirlerin çoğunda girişimin kendisi tıbben uygun bulunmuş, sorumluluk ameliyattan sonraki tek bir karara bağlanmıştır: fiksatörün erken çıkarılması, sinir lezyonunun aylarca fark edilmemesi, doppler bulgusuna rağmen ileri tetkik ve konsültasyonun günlerce gecikmesi, konservatif izlemin zamanında cerrahiye çevrilmemesi, diyabetik hastada alçıya kapak açılmaması, postoperatif kanamanın geç fark edilmesi. Savunmanın kritik malzemesi bu aşamada tutulan kayıtlardır.
Tanı gecikmesi ve ilk muayenede görüntüleme kararı
Bir grup dosyada uyuşmazlığın çekirdeği cerrahi değil, ilk temas anındaki muayene ve görüntüleme kararıdır: alçı çıkarılmadan çekilen grafi, görüntüleme alanı dışında kalan lezyon, ilk poliklinik başvurusunda tetkik yapılmaması, parçalı kırığın atlanıp alçıyla taburcu edilmesi. Yargıtay bu alanda hekimin, hastanın durumunu zamanında ve gecikmeksizin saptama ve tereddüt doğuran hâllerde bu tereddüdü giderecek araştırmayı yapma yükümlülüğünü ölçüt olarak kullanmaktadır.
Aydınlatılmış onam
Ortopedide onam, kusurdan bağımsız bir sorumluluk temeli olarak ileri sürülmektedir. İncelediğimiz dosyalarda bu iddianın karşılığı yeknesak değildir: bir uçta tıbbi hata bulunmadığı hâlde yalnız onam eksikliğine dayanan tazminat kararları, öbür uçta kusur yoksa onamın alınıp alınmadığının sonuca etkili sayılmadığı kararlar bulunmaktadır. Formun dosyada bulunması ile savunmaya katkı sağlaması ayrı şeylerdir; belirleyici olan riskin adıyla sayılıp sayılmadığı ve müzakerenin belgelenip belgelenmediğidir. Ayrıntı için Aydınlatma ve Aydınlatılmış Onam sayfamıza ve Yargıtay kararlarında aydınlatılmış onam incelememize bakılabilir.
Bilirkişi heyetinin bileşimi ve raporun sınırı
Üst derece denetiminin en sık kullandığı kaldırma ve bozma sebebi raporun sonucu değil kapsamıdır. İncelediğimiz kararlarda sayılan eksiklikler bir kontrol listesi oluşturmaktadır: heyette ilgili görüntüleme dalından uzman bulunmaması, raporun yalnızca yöntemin doğruluğunu yanıtlaması, komplikasyon sonrası yönetimin hiç araştırılmaması, rapora itirazın karşılanmaması. Buna karşılık itirazın usuli biçimi de sonucu etkilemektedir. Bkz. eksik inceleme ve bilirkişilik sorunu ve ameliyat ekibinde branş uzmanı bulundurma yükümlülüğü.
Organizasyon kusuru ve kayıt düzeni
Bir grup dosyada kusur hekimde değil, hizmetin kuruluş ve işleyişinde aranmaktadır. İncelediğimiz zincirlerin birinde ameliyat notunun hiç tutulmamış olması nedeniyle kusurun değerlendirilememesi, başlı başına hizmet kusuru sayılmıştır. Kayıt eksikliğinin bu şekilde esasa etki etmesi, kayıt düzenini usuli bir yükümlülük olmaktan çıkarıp savunma aracı hâline getirmektedir. Bkz. hasta anamnezinin kayda alınamaması ve hasta kayıtları saklama süresi.
Malzeme, implant ve yabancı cisim iddiaları
Zararın hekimin elinden değil kullanılan üründen doğduğu iddialar ortopediye özgü bir başlık oluşturur: ameliyat sırasında kırılan alet, çıkarılırken kopan implant parçası, vidaya alerjik reaksiyon, yabancı cisim iddiası. İncelediğimiz dosyalarda kutuplaşma nettir; bir kararda salt malzeme kalitesinden doğan zarar sağlık personelinin kusurundan bağımsız olarak organizasyon kusuru sayılırken, diğerlerinde aynı tür iddia beklenen durum nitelendirmesiyle reddedilmiştir. Bkz. ameliyatta alet kırılması ve ameliyatta gazlı bez unutulması.
Yargı kolu, sorumluluk temeli ve sigorta
Kamu sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen girişimlerde uyuşmazlık idari yargıda tam yargı davası olarak görülür; kusurun kişiselleştirilmesi aranmaz ve hizmet kusuru ölçütü uygulanır. Özel sağlık kuruluşu ve özel hekim bakımından ise sorumluluk sözleşme hukuku üzerinden kurulmakta, hastanenin yardımcı kişinin fiilinden sorumluluğu tartışılmaktadır. Zorunlu mali sorumluluk sigortası ve rücu boyutu için Sigorta Hukuku ve İdare Hukuku sayfalarımıza bakılabilir.
Savunmada Yaklaşımımız
Ortopedi dosyalarında savunmayı belirleyen etken, çoğu zaman tıbbi doğruluk iddiası değil, bu iddiayı taşıyan belgelerdir. Çalışmamızın ilk adımı hasta dosyasının, ameliyat notlarının, görüntüleme kayıtlarının, konsültasyon ve poliklinik kayıtlarının ve onam belgelerinin bütün olarak çıkarılmasıdır. İncelediğimiz zincirlerde savunmanın çöktüğü nokta çoğunlukla bir tıbbi tercih değil, o tercihin dosyadan okunamamasıdır.
İkinci adım bilirkişi sürecinin baştan yönetilmesidir. Raporun sonucu kadar kapsamı da denetlenmektedir. Heyetin hangi dallardan oluşacağı, hangi soruların yöneltileceği ve rapora itirazın hangi biçimde sunulacağı, üst derece denetiminde doğrudan sonuç doğuran hususlardır; itirazın yalnızca beyan olarak sunulması ile yeniden rapor alınmasının usulünce talep edilmesi farklı sonuçlar üretmektedir.
Üçüncü adım uyuşmazlığın hukuki niteliğinin doğru kurulmasıdır. Girişimin hangi yargı kolunda görüleceği, sorumluluğun sözleşmeye mi haksız fiile mi dayandırılacağı, hastanenin ve hekimin sorumluluk temellerinin ayrıştırılması ve rücu ilişkisinin kurgusu, savunmanın tamamını etkiler. Uyuşmazlığın konusuna göre iddia başlıklarının haritası için Tıbbi Malpraktis Dava Nedenleri sayfamıza bakılabilir.
Riskin Azaltılması: Koruyucu Hukuk
İncelediğimiz dosyaların önemli bölümünde uyuşmazlığın sonucu, dava aşamasında değil ameliyat öncesi görüşmede ve ameliyat sonrası ilk haftalarda belirlenmiştir. Hangi riskin adıyla anlatıldığı, hastanın hangi kontrole ne zaman çağrıldığı, çağrıya uyulmadığında bunun kayda geçirilip geçirilmediği ve başka bir merkeze geçişin dosyada görünüp görünmediği, sonradan üretilmesi mümkün olmayan verilerdir.
Klinik kayıt düzeninin, onam formlarının ve takip protokollerinin bu ölçütlere göre gözden geçirilmesi çalışmalarımızın bir bölümünü oluşturur. Ayrıca hekim ve kurum sorumluluk poliçelerinin kapsamı ile ihbar yükümlülüğünün zamanında yerine getirilmesi, sonradan telafi edilemeyen kalemlerdir.
Dosyanız için hekimlere yönelik ön değerlendirme sayfamızı kullanabilir, iletişim sayfamızdan büromuza ulaşabilirsiniz. Diğer branşlara ilişkin incelemelerimiz için Tıbbi Uzmanlık Alanlarına Göre Malpraktis sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Anılan kararlar somut dosyaların koşulları içinde verilmiş olup her olay kendi koşullarında değerlendirilmelidir.
Çekince
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.