Hastane Enfeksiyonu ve Malpraktis: Danıştay’ın Hizmet Kusuru Değerlendirmesi

Hastane Enfeksiyonu Malpraktis Davası

Hastane enfeksiyonu, tıbbi malpraktis davalarında sıkça karşılaşılan ve değerlendirilmesi oldukça karmaşık olan bir sorumluluk alanıdır. Özellikle çocuk hastalarda sağlık hizmeti sunumu sırasında gelişen bu enfeksiyonlar, yalnızca bireysel hataları değil, sağlık kuruluşlarının organizasyonel sorumluluğunu da gündeme getirir.

Tıp literatüründe sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonlar (SHİE) olarak da adlandırılan hastane enfeksiyonları; hastanın sağlık kuruluşuna başvurduğu sırada mevcut olmayan, tanı, tedavi veya bakım süreci esnasında ortaya çıkan ve genellikle hastane ortamındaki uygulamalardan kaynaklanan bulaşıcı durumlardır.

Tıbbi malpraktis sorumluluğu ise yalnızca doğrudan müdahalelerdeki hatalarla sınırlı değildir. Enfeksiyon kontrol protokollerine uyulmaması, organizasyonel eksiklikler veya sağlık hizmetinin bütüncül olarak yetersiz sunulması gibi nedenler de hizmet kusuru kapsamında idari ve yargısal denetime tabi tutulmaktadır.

Bu yazıda, travma nedeniyle hastaneye başvuran bir çocuğun, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) bulaşı sonucu vefat etmesi üzerine açılan tazminat davasına ilişkin Yozgat İdare Mahkemesi ve Danıştay 15. Dairesi kararları, hizmet kusuru, organizasyon yükümlülüğü ve enfeksiyon kontrol sistemleri açısından incelenmektedir.

Dava Konusu ve İddialar

Davacılar Yozgat’taki bir devlet hastanesine travma nedeniyle başvuran çocuklarının, tedavi sürecinde KKKA bulaşması sonucu hayatını kaybettiğini belirtmiştir. Bu bulaşın hastanede gerçekleştiği ve sağlık hizmetinin organizasyonundaki eksiklik nedeniyle kamu idaresinin hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürmüşlerdir. Aile, sağlık hizmetinin hatalı sunumu nedeniyle maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

Yargılamadaki Tıbbi Bulgular ve Bilirkişi Değerlendirmeleri

Adli Tıp Kurumu Raporu

İstanbul Adli Tıp Kurumu 1. İhtisas Dairesi tarafından hazırlanan raporda, çocuğun ölüm nedeninin KKKA olduğu tespit edilmiştir. Raporda, hastaneye başvuru tarihi ile ölüm tarihi arasındaki inkübasyon sürelerinin KKKA ile uyumlu olduğu, virüsün hastane ortamında bulaştığı ancak bulaş kaynağının ve kişinin belirlenemediği belirtilmiştir.

İl Sağlık Müdürlüğü Ön İnceleme Raporu  

Olay sonrası yapılan idari ön incelemede, bulaş ihtimali olan tüm personelin ifadesi alınmış; bir kısmı aseptik kurallara uyulduğunu belirtirken, hasta yakınları ve bazı görevlilerce eldiven değiştirilmeden pansuman yapıldığı, kanlı pamukların kontaminasyon riski taşıyacak şekilde temizlendiği beyan edilmiştir. Rapor, bulaşın hastanede gerçekleştiği ihtimalinin kuvvetli olduğunu kabul etmekle birlikte, bulaştıran kişi ya da yeri belirleyememiş ve bu nedenle personel bazlı sorumluluk yüklenememiş; disiplin yönünden soruşturma izni verilmemiştir.

Bağlantılı Bir Vakada Verilen Karar

Aynı tarih ve sağlık kuruluşunda tedavi gören başka bir çocuk hastaya ilişkin ayrı bir dava dosyasında da KKKA bulaşı doğrulanmıştır. Bu çocuk da  aynı gün aynı serviste bulunmuş, aynı sağlık çalışanlarıyla temas etmiş ve daha sonra aynı enfeksiyon nedeniyle vefat etmiştir.

Yozgat İdare Mahkemesi, bu dosyada da hastane enfeksiyonu nedeniyle hizmet kusurunun mevcut olduğunu kabul etmiş ve davayı kabul etmiştir.

Bu iki ayrı olay, aynı hastanede, aynı bulaş zinciri içerisinde gelişmiş ve her iki çocuk da nosokomiyal enfeksiyon sonucu yaşamını yitirmiştir. Bu durum, bireysel hatalardan ziyade sistemsel enfeksiyon kontrol zaafına işaret etmektedir.

Yozgat İdare Mahkemesi Kararı

Mahkeme, Adli Tıp Kurumu raporunu esas alarak KKKA bulaşının hastanede gerçekleştiğini kabul etmiş ve hizmet kusurunu, bireysel personel hatasına değil; hastanenin genel organizasyon eksikliğine dayandırmıştır. Manevi ve maddi tazminata hükmedilmiştir. Faiz başlangıcı olarak idareye başvuru tarihi esas alınmıştır.

Danıştay Kararı

Temyiz incelemesini yapan Danıştay 15. Daire 15.06.2016 tarihinde verdiği 2016/3777- 3577 nolu  karar ile Yozgat İdare Mahkemesi kararını hukuka ve usule uygun bularak onamıştır. Temyiz itirazları kabul edilmemiştir. .

Sonuç

Yozgat İdare Mahkemesi kararı ve Danıştay’ca verilen bu onama  kararları, kamu hastanelerinde enfeksiyon kontrol protokollerinin ihlali nedeniyle doğan zararlarda hizmet kusurunun kabul edileceğini ve idarenin tazmin sorumluluğunun doğacağını göstermektedir. Aynı gün içinde benzer koşullarda tedavi gören iki ayrı çocuğun aynı enfeksiyon nedeniyle yaşamını kaybetmesi, sağlık hizmetinin sistemsel düzeyde zafiyet taşıdığını ortaya koymaktadır.

Kararlar, bireysel hekim hatası değil, kurumsal organizasyon eksikliği (hijyen protokollerinin yetersizliği, bulaş kontrol sisteminin zafiyeti) nedeniyle hizmet kusuru tespitine dayalıdır. Bu da idarenin tazmin sorumluluğunu doğurmuş, ancak birey bazlı kusur yüklenemediği için rücu edilmemiştir.

Bu kararlar, sağlık hukuku alanında hastane enfeksiyonu kaynaklı zararlarda sağlık hizmeti sağlayıcısının sorumluluğuna işaret eden emsal kararlardan biridir.

Av. Ayşe Gül Hanyaloğlu