Anayasa Mahkemesi'nin HAGB İptal Kararı ve Malpraktis Ceza Davalarına Etkisi

Güncelleme: 04.11.2026

Bu makale, Anayasa Mahkemesinin 01.06.2023 tarihli, E.2022/120, K.2023/107 sayılı HAGB iptal kararını ve kararın hekimlerin malpraktis ceza davalarına olası etkilerini incelemek amacıyla yayımlanmıştır.

Bu karardan sonra hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumu, 7499 sayılı Kanun'la 2024 yılında yeniden düzenlenmiş; Anayasa Mahkemesi 10.07.2025 tarihli, E.2024/98, K.2025/149 sayılı kararıyla yeni düzenlemenin ilgili hükümlerini de iptal etmiştir. Ardından 7589 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle CMK m.231'in HAGB'ye ilişkin hükümleri 31.07.2026 tarihinde yeniden düzenlenerek yürürlüğe girmiştir.

HAGB kurumu hâlen yürürlüktedir. Bu nedenle aşağıdaki değerlendirmeler, 2023 tarihli Anayasa Mahkemesi kararının hukuki ve tarihsel bağlamı içinde ele alınmalıdır.

Anayasa Mahkemesi, 01.06.2023 tarihli, E.2022/120, K.2023/107 sayılı kararıyla 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesinin beşinci fıkrasının birinci cümlesini Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiş; bu hükmün iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan HAGB'ye ilişkin diğer hükümlerin de iptaline karar vermiştir. Karar, 01.08.2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve iptal hükümlerinin yürürlüğe girmesi bir yıl ertelenmiştir.

İptal kararı, Trabzon 2. Asliye Ceza Mahkemesinin kasten yaralama ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarından açılan bir ceza davasında yaptığı itiraz başvurusu üzerine verilmiştir. Anayasa Mahkemesinin bu kararında ortaya koyduğu hukuki gerekçeler, HAGB kurumunun ceza yargılamasındaki yeri ve hekimler hakkında yürütülen malpraktis ceza davalarına etkileri bakımından önem taşımaktadır.

HAGB Nedir ve Nasıl Uygulanıyor?

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), ceza yargılamasında belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde mahkûmiyet hükmünün açıklanmasının geri bırakılmasını sağlayan bir kurumdur. HAGB'ye ilişkin hükümler, 5560 sayılı Kanun'la 2006 yılında Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 231. maddesine eklenmiştir.

Bu düzenleme uyarınca, yargılama sonucunda iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına hükmedilmesi hâlinde, diğer kanuni şartların da bulunması koşuluyla mahkemece HAGB kararı verilebilir. HAGB, hapis cezasının ertelenmesinden farklı olarak, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder.

HAGB kararı verilen sanık, kural olarak beş yıllık denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içinde kasten yeni bir suç işlenmemesi ve belirlenen yükümlülüklere uygun davranılması hâlinde açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak kamu davasının düşmesine karar verilir. Buna karşılık kanunda belirtilen koşulların ihlali hâlinde hükmün açıklanması söz konusu olabilir.

Hekimler ve HAGB

Hekimler hakkında tıbbi malpraktis iddiasıyla yürütülen ceza davalarında, Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinde düzenlenen taksirle öldürme ve 89. maddesinde düzenlenen taksirle yaralama suçları gündeme gelmektedir.

Bu suçlara ilişkin yargılamalarda HAGB uygulanıp uygulanamayacağı, suç için kanunda öngörülen cezanın üst sınırına göre değil, somut olayda hükmolunan cezaya ve diğer kanuni şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine göre belirlenir. Bu nedenle taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçundan yargılanan bir hekim hakkında, hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması hâlinde HAGB kararı verilmesi mümkün olabilir.

Anayasa Mahkemesinin 2023 yılında verdiği iptal kararı, bu nedenle hekimler hakkında yürütülen malpraktis ceza davaları bakımından da önem taşımaktadır. Bununla birlikte, iptal kararından sonra yapılan kanuni düzenlemelerle HAGB kurumunun varlığı korunmuştur. Hekimlerin ceza davalarında HAGB uygulanabilmesi, yürürlükteki mevzuat hükümlerine ve somut yargılamanın özelliklerine bağlıdır.

Anayasa Mahkemesi'nin HAGB İptal Kararı ve Gerekçeleri

Anayasa Mahkemesinin 2023 tarihli iptal kararında, HAGB'nin uygulanmasının sanığı savunmasız duruma soktuğu ve istinaf kanun yoluna başvuru hakkından peşinen feragat etmeye zorladığı belirtilmiştir. Özellikle henüz mahkûmiyet hükmü kurulmadan sanıktan HAGB'yi kabul edip etmediğinin sorulması ve bu irade beyanına ilişkin yeterli usul güvencelerinin bulunmaması, adil yargılanma hakkı bakımından Anayasa'ya aykırı bulunmuştur.

Kararda ayrıca, HAGB kapsamında verilen müsadere kararlarının infazına ilişkin belirsizlikler ve yeterli usul güvencelerinin bulunmaması nedeniyle mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin sorunlara dikkat çekilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, mağdurların hakları yönünden de HAGB kurumunu değerlendirmiştir. Özellikle Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında işkence, eziyet ve kötü muamele niteliğindeki fiiller bakımından HAGB uygulanmasının mağdurlar açısından yeterli ve etkili bir giderim sağlamayabileceği, sorumluların fiilleriyle orantılı biçimde cezalandırılmamasının cezasızlık sonucunu doğurabileceği belirtilmiştir.

Kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa'nın 17. maddesi anlamında işkence, eziyet veya kötü muamele kabul edilen suçlar bakımından HAGB uygulanmasını engelleyen yasal bir düzenlemenin bulunmaması da iptal kararının önemli gerekçelerinden biridir. Anayasa Mahkemesi, kamu görevlilerinin bu nitelikteki fiillerinin cezasız kalmasının devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle bağdaşmadığını vurgulamıştır.

Bu değerlendirmeler, HAGB kurumunun yalnızca sanığın ceza hukuku bakımından durumunu değil, mağdurun haklarını ve etkili yargısal denetim güvencelerini de ilgilendirdiğini ortaya koymaktadır.

Sonuç

Anayasa Mahkemesinin 01.06.2023 tarihli HAGB iptal kararı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumunun uygulanmasında sanığın adil yargılanma hakkının, mağdurun haklarının ve etkili yargısal denetim güvencelerinin korunması bakımından önemli bir karar olmuştur.

Ancak bu kararın ardından HAGB kurumu önce 7499 sayılı Kanun'la 2024 yılında, daha sonra 7589 sayılı Kanun'la 2026 yılında yeniden düzenlenmiştir. Dolayısıyla 2023 tarihli iptal kararı, HAGB kurumunun günümüzde yürürlükten kalktığı anlamına gelmemektedir.

Hekimler hakkında yürütülen malpraktis ceza davalarında HAGB uygulanıp uygulanamayacağı, hükmolunan ceza, suçun niteliği ve diğer kanuni şartlar çerçevesinde değerlendirilmelidir. Anayasa Mahkemesinin 2023 tarihli kararı ise HAGB uygulamasının anayasal sınırlarının belirlenmesi bakımından hukuki önemini korumaktadır.

Arb. Av. Ayşe Gül Hanyaloğlu