Primer (İlk Doğumda) Sezaryen Denetimleri ve Sağlık Meslekleri Kurulu Süreci: Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları İçin Hukuki Yol Haritası(2026)

Bu rehberin amacı

Bu rehber, primer sezaryen oranları nedeniyle yürütülen idari denetim süreçlerinde kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının içinde bulundukları süreci doğru değerlendirmelerine, hangi aşamada olduklarını belirlemelerine, olası hak kayıplarını önlemelerine ve her aşamada izlenmesi gereken temel hukuki ve idari adımları görebilmelerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.

Bu çalışma genel bilgilendirme niteliğindedir. Her denetim süreci; tebliğ edilen işlem, dayanak belgeler, inceleme raporu ve somut hasta dosyaları dikkate alınarak ayrıca hukuki değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.

Sağlık Bakanlığı uygulamaları, Sağlık Meslekleri Kurulu (SMK) yeni kararları ve idari yargı kararları doğrultusunda güncellenecektir.

1. Sağlık Meslekleri Kurulu denetim süreci genel olarak nasıl ilerliyor?

Mevcut belgeler ve uygulamalar dikkate alındığında süreç genel olarak şu aşamalardan oluşmaktadır:

🟢 Hazırlık Dönemi↓

🟡 İlk Denetim / İlk Uyarı↓

🟠 İkinci Denetim↓

🔶 Sağlık Meslekleri Kuruluna Sevk ve Savunma Süreci↓

🔴 Sağlık Meslekleri Kurulu Kararı↓

⚫ İdari Yargı Süreci

Her dosyada bu aşamaların tamamı aynı şekilde uygulanmayabilir. Bu nedenle her yazı ve karar ayrı değerlendirilmelidir.

2. Hangi aşamadasınız?

🟢 AŞAMA 1 — Hazırlık Dönemi

Henüz hakkınızda herhangi bir işlem yok

Henüz hakkınızda bir denetim yazısı, uyarı veya idari işlem bulunmamaktadır. Ancak mevcut uygulamalarda geçmiş hasta dosyaları geriye dönük incelenebilmekte; denetimler yalnızca oran üzerinden değil, tıbbi kayıtların yeterliliği ve endikasyonların belgelendirilmesi yönünden de yapılabilmektedir.

Yapılması gerekenler

• Sezaryen endikasyonlarını ayrıntılı ve somut şekilde kaydedin.

• Dosyalarda NST, CTG, partograf, travay kayıtları, orderlar ve aydınlatılmış onam belgeleri dahil eksik belge veya kayıt bulunup bulunmadığını periyodik olarak gözden geçirin.

• Görev yaptığınız sağlık kuruluşunda tıbbi kayıt süreçlerinin eksiksiz yürütülmesi konusunda ekip içi farkındalığı artırın.

• Bakanlık uygulamalarını ve mevzuat değişikliklerini takip edin.

Amaç: Olası bir denetim öncesinde hasta dosyalarının hem tıbbi hem de hukuki açıdan savunulabilir nitelikte olmasını sağlamaktır.

🟡 AŞAMA 2 — İlk Denetim / İlk Uyarı

İl Sağlık Müdürlüğü tarafından ilk denetim, ilk tespit veya ilk uyarı yazısı tebliğ edilmiş olabilir.

Bu yazı henüz Sağlık Meslekleri Kurulu kararı değildir. Ancak ileride uygulanabilecek yaptırım sürecinin ilk basamağını oluşturabileceği için önemsenmelidir.

Yapılması gerekenler

• Tebliğ tarihini mutlaka not edin.

• İnceleme raporu ve dayanak belgeleri talep edin.

• Hangi hasta dosyalarının incelendiğini öğrenin.

• İncelemenin yalnızca epikriz üzerinden mi, yoksa tüm hasta dosyası üzerinden mi yapıldığını kontrol edin.

• İşlemin hukuki niteliğine göre İYUK m.11 kapsamında idari başvuru yapılması değerlendirilmelidir.

• Hukuki destek alın.

Not: İlk uyarının tek başına dava konusu edilip edilemeyeceği somut olaya göre değerlendirilir. Ancak sonraki yaptırımlara dayanak oluşturabileceği için süresi içinde hukuki inceleme yapılması önemlidir.

🟠 AŞAMA 3 — İkinci Denetim

İlk uyarı sonrasında yeniden denetim yapılmış olabilir. Bu aşama, dosyanın Sağlık Meslekleri Kuruluna gönderilmesi riskini artırır.

Yapılması gerekenler

• İlk denetimde belirtilen hususların tekrar edip etmediğini değerlendirin.

• Kayıt eksikliği iddialarını ayrıntılı inceleyin.

• İncelenen hasta dosyalarının tamamını temin edin.

• Her vaka için tıbbi endikasyonları ayrı ayrı hazırlayın.

• Hukuki süreç için hazırlıklara başlayın.

🔶 AŞAMA 4 — Sağlık Meslekleri Kuruluna Sevk ve Savunma Süreci

Bu aşamada henüz Sağlık Meslekleri Kurulu kararı verilmemiş olabilir. Ancak dosyanız Kurula gönderilmiş ve son değerlendirme öncesinde savunmanız istenmiş olabilir.

Bu süreç, Kurul kararından önceki en kritik aşamalardan biridir.

Yapılması gerekenler

• Savunma süresini kaçırmayın.

• Savunmayı yalnızca oranlar üzerinden değil, her hasta dosyası ve her tıbbi endikasyon üzerinden hazırlayın.

• Komisyon raporlarını, denetim formlarını ve dayanak belgeleri talep edin.

• İncelenen dosyalardaki NST, CTG, partograf, travay kayıtları, orderlar, ebe/hemşire takipleri, doğum notları ve aydınlatılmış onam belgelerini kontrol edin.

• Sevk işleminin hukuki niteliğini ayrıca değerlendirin.

• Hukuki destek alın.

🔴 AŞAMA 5 — Sağlık Meslekleri Kurulu Kararı

Hakkınızda Sağlık Meslekleri Kurulu kararı verilmiş ve karar tarafınıza tebliğ edilmişse artık doğrudan hukuki sonuç doğuran bireysel idari işlem bulunmaktadır.

Bu karar; mesleki yeterlilik eğitimi, eğitim süresince meslek icrasının sınırlandırılması veya başka idari sonuçlar doğurabilir.

Yapılması gerekenler

• Tebliğ tarihini mutlaka not edin.

• Dava açma süresini kaçırmayın.

• İptal davası ve yürütmenin durdurulması talebini gecikmeden değerlendirin.

• Kararın çalışma, gelir, hasta takibi ve mesleki itibar üzerindeki etkilerini belgeleyin.

• Hukuki destek alın.

Temel hukuki yaklaşım

Bu süreçte temel hukuki yaklaşım şudur:

• Primer sezaryen oranı tek başına mesleki yetersizlik göstergesi değildir.

• İstatistiksel oranlar, bireysel tıbbi değerlendirmenin yerine geçemez.

• Her hasta kendi klinik özellikleri, obstetrik durumu, maternal-fetal riskleri ve tıbbi endikasyonları çerçevesinde ayrı değerlendirilmelidir.

• Denetim yalnızca epikriz üzerinden değil, tüm tıbbi kayıtlar esas alınarak yapılmalıdır.

• Hekimin savunma hakkı eksiksiz kullandırılmalıdır.

• İdari işlemler gerekçeli, ölçülü, bilimsel ve hukuka uygun olmalıdır.

Hukuki başvuru yolu

Bulunduğunuz Aşama	Önerilen Hukuki Yol
🟢 Hazırlık Dönemi	Kayıt düzeni güçlendirilmeli, dosyalar denetime hazır tutulmalıdır.
🟡 İlk Uyarı / İlk Tespit	İşlemin hukuki niteliği değerlendirilmeli; gerekli görülürse İYUK m.11 kapsamında idari başvuru yapılmalıdır.
🟠 İkinci Denetim	Dosya hazırlanmalı, tıbbi kayıtlar gözden geçirilmeli ve hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
🔶 SMK’ya Sevk ve Savunma	Güçlü teknik ve hukuki savunma hazırlanmalı; sevk işleminin hukuki niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.
🔴 SMK Kararı	Süresi içinde iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi değerlendirilmelidir.
🏛️ Dernek / Meslek Örgütü	Genel uygulamanın hukuki dayanağı araştırılmalı; gerekirse İYUK m.10 kapsamında başvuru ve sonrasında genel işleme karşı dava değerlendirilmelidir.

Dernekler ve meslek örgütleri ne yapabilir?

Dernekler ve meslek örgütleri; açılmış davalarda fer'î müdahale imkânını değerlendirebilir, mahkemelere bilimsel ve hukuki görüş sunabilir, benzer dosyalar için ortak hukuki ve bilimsel savunma modeli geliştirebilir, Bakanlığın uygulamalarının hukuki dayanağını araştırabilir ve genel nitelikte bir idari işlem veya talimatın varlığının tespiti hâlinde, kendi dava ehliyetleri ve hukuki menfaat durumları çerçevesinde bağımsız dava açılmasını değerlendirebilir.

Bireysel işlemlere karşı esas dava hakkı kural olarak ilgili hekime aittir. Derneklerin doğrudan dava açma veya davaya katılma imkânı, dernek tüzüğü, işlemin niteliği ve somut hukuki menfaat değerlendirmesine göre ayrıca ele alınmalıdır.

Hatırlatma

Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her işlem; tebliğ tarihi, işlemin içeriği, dayanak belgeler, inceleme yöntemi, savunma süreci ve somut hasta dosyaları birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.

Av. Ayşe Gül Hanyaloğlu